Inrichting binnen het DNA van de rivier

Het DNA van de Rivier

De laatste 20 jaar praktijkervaring hebben een schat aan kennis opgeleverd over de kwaliteit van grote rivierprojecten. Alleen al in de projecten Rijn in Beeld en Maas in Beeld zijn de lessen van maar liefst 75 gebieden en projecten samengebracht. In Smart Rivers hebben we bovendien hulp gehad en kennis samengebracht van een groot aantal experts van toonaangevende bureaus en kennisinstituten. We weten dus eigenlijk heel goed hoe het moet.

Bij het ontwerpen van grote rivierprojecten is het startpunt van denken cruciaal. Hoe functioneert dit specifieke riviertraject en welke processen horen er thuis? Als een ontwerper meteen vanaf het begin de juiste afslag neemt, verloopt het ontwerpproces en de afwegingen erna vaak beduidend beter. Er ontstaan hoogwatergeulen waar ze ook echt thuishoren, er wordt ingespeeld op de fossiele geologie van een gebied en er ontstaat een uitlegbaar verhaal naar de omgeving. Tegelijkertijd leiden ‘systeemeigen’ ontwerpen tot minder beheerproblemen en lagere kosten voor de toekomst. Ze worden hooggewaardeerd en hebben een economische spin-off die we vaak bij aanleg nog niet kunnen voorspellen.

Succesvolle hoogwaterprojecten sluiten daarom eigenlijk altijd aan bij de specifieke kenmerken van het betreffende riviertraject: ‘het DNA van de rivier’. Ze leggen structuren aan die echt passen bij de rivier, maar ook activeren ook processen van water en zand die niet systeemvreemd zijn voor de betreffende riviertraject.

Elke rivier is anders

Dit DNA van de rivier kan sterk per riviertraject verschillen: De Waal vraagt met haar grote, dynamische zandgeulen vraagt om een volledig andere benadering dan de Terrassenmaas van Noord-Limburg of de kronkelwaarden van de Zuidelijke IJssel, waar oude, fossiele rivierterrassen met bijzondere grondwatergeulen om een beduidend, subtielere aanpak vragen. Elk traject kent daardoor ook eigen vrijheidsgraden voor de schaal waarop gegraven kan worden en de hoeveelheid water die met inrichtingsprojecten afgevoerd kan worden. Door te werken binnen het DNA van de rivier kan enerzijds meer water afgevoerd worden, maar keert ook de natuur terug die er echt thuishoort en ontstaat een sterk verhaal naar de samenleving. Bovendien is een duurzame manier van inrichten, waarbij het beheer goedkoop blijft en doorgaans ook betere economische ontwikkelingskansen in de omgeving ontstaan.

Voor 10 belangrijke en duidelijk afwijkende riviertrajecten in Nederland zijn daarom vanuit Smart Rivers posters gemaakt met inrichtingsconcepten. Deze zijn voor eenieder vrij te downloaden:

De Grensmaas

Het Maasplassengebied

De Zandmaas

De Bedijkte Maas

De Getijdenmaas

De Gelderse Poort (BovenWaal)

De Waal

De Nederrijn

De Lek

De Zuidelijke IJssel (kronkelwaardenlandschap)

De Noordelijke IJssel

 

Ontwerpen conform ‘smart rivers’

De posters geven richting aan de kwaliteit van uiterwaardinrichting, maar ook aan de manier waarop met eventuele kwaliteitsconcessies kan worden omgegaan. Elk hoogwater- en natuurproject heeft in de praktijk immers te maken met concessies aan kwaliteit; het ideaalplaatje zal zelden helemaal realiteit worden. Het concept van Smart Rivers kan echter ook sturing geven aan concessies: wanneer is een concessie aan kwaliteit acceptabel, en wanneer zakt een project daardoor inhoudelijk volledig door haar hoeven? Door ook bij het concessies doen binnen het DNA van de betreffende rivier te werken, wordt voorkomen dat er projecten aangelegd worden, die later als ‘schade’ ervaren worden of waarbij veel toekomstproblemen met beheer en samenleving kunnen ontstaan.