Veiligheid volgens het DNA van de rivier

Wat wil Smart Rivers?

 

Actueel

Expertteam Smart Rivers ondersteunt rivierprojecten

Kennisplatform Smart Rivers biedt, met ondersteuning van het Ministerie van LNV, inzet van rivierexperts aan voor projecten en programma’s rond rivierverruiming, hoogwaterveiligheid, delfstofwinning en ecologisch herstel langs onze grote rivieren. Dit expertteam adviseert en helpt bij concrete ontwerpen…

Lees meer…

Smart Rivers InternationalAfbeeldingsresultaat voor british flag

Smart Rivers is een concept dat in feite voor alle riviersystemen in de wereld uitgerold kan worden, zij het steeds op het specifieke DNA van het betreffende gebied. Om Smart Rivers internationaal inzetbaar te maken is een Engelstalige brochure opgesteld die het concept en de Nederlandse aanpak beschrijft.

lees meer…

Kwaliteitsreview rivierprojecten

Het vormgeven en bewaken van de ruimtelijke en landschapsecologische kwaliteit van (grote) rivierprojecten is een vak apart. We weten steeds beter hoe dat moet, maar ook dat het nooit vanzelf komt. Om dit beter mogelijk te maken heeft het kennisplatform ‘Smart Rivers’ gewerkt aan het opstellen van een zgn. “kwaliteitsreview”, waarin leidende principes en vragen zijn uitgewerkt, die sturend zijn voor de kwaliteit van het ontwerp.

Lees meer…

De Kwaliteitsestafette

Organisatie en borging kwaliteit in rivierprojecten

Naast de vraag ‘wat’ te doen, kent Smart Rivers een andere belangrijke pijler, misschien wel de belangrijkste: ‘hoe organiseren en borgen we ruimtelijke kwaliteit? Ideeen en concepten hierover zijn uitgewerkt in de zogenaamde “kwaliteitsestafette”.

lees meer…

Hydraulische studie van Smart Rivers

Als onderdeel van Smart Rivers is gekeken hoeveel rivierwater er ‘binnen het DNA van de rivier’ nog extra tussen de bestaande winterdijken kan worden afgevoerd. Wat is met andere woorden nog onze hydraulische speelruimte? Via modelberekeningen is duidelijk gemaakt dat hierbij belangrijke verschillen tussen riviertrajecten bestaan. Waar we langs de Waal nog zeker 50% van de nieuwe (klimaatbestendige) taakstellingen van het Rijk met rivierverruiming kunnen faciliteren is dat langs de Limburgse Maas met 10 tot 15% beduidend minder.

lees meer…

Persbericht Smart Rivers

klik hier


Voortbouwen op eerder succes

Ewijkse Plaat na hoogwater 28 januari 2011 Bart Peters (37)lr

Het aanleggen van nevengeulen en andere grote rivierprojecten heeft de laatste 20 jaar voor een ware gedaanteverwisseling van ons rivierengebied gezorgd. Meer hoogwaterveiligheid gingen hand in hand met de terugkeer van waardevolle natuurgebieden en nieuwe partnerschappen met delfstofwinning en economie. Inmiddels is heel veel bekend over de succesfactoren van de grote rivierprojecten (zie ook Rijn in Beeld en Maas in Beeld) en weten we veel over de manier waarop hoogwaterprojecten aangelegd kunnen worden, zodat ze ook maatschappelijk, landschappelijk en economisch veel opleveren.

Locatie Borgharen juli 2012 Bart Peters (9)Tegelijkertijd zien we dat sommige rivierverruimingsprojecten tegen natuurlijke grenzen aanlopen. Er zit immers een limiet aan de hoeveelheid water die we op deze manier binnen de winterdijken kunnen afvoeren. Steeds grotere of diepere geulen zijn op een gegeven moment geen optie meer. Langs sommige riviertrajecten als de Waal, is nog relatief veel ruimte voor nieuwe projecten. Langs andere trajecten, zoals de Zandmaas, veel minder. De vraag is dan waar een dergelijk omslagpunt ligt? Wanneer kan een nieuwe veiligheidsopgave nog gebruik maken van de ecologische en economische succesformule van “ruimte voor de rivier”, en wanneer is het slimmer om over te stappen op andere maatregelen, zoals dijkverleggingen, dijkverhogingen of nieuwe rivieren? Deze vraag is ook actueel bij het Rijk, nu het Deltaprogramma de komende decennia samen met o.a. provincies, gemeenten en Rijkswaterstaat aan een nieuwe ronde hoogwaterprojecten werkt. Maar ook natuurprogramma’s, als de Kaderrichtlijn Water (KRW) en Natura 2000, en delfstofwinprojecten, hebben behoefte aan richtlijnen voor de manier waarop rivierprojecten landschappelijk het best vormgegeven kunnen worden.

Pijler 1: werken binnen het DNA van de Rivier

3 Inrichtingsconcepten per deelgebied copyEen antwoord op deze vraag is in kaart gebracht door het samenwerkingsverband ‘Smart Rivers’. Het project keek, samen met toonaangevende experts van instituten en adviesbureaus naar de succesfactoren van onze rivierprojecten. Eén constante keert daarin steeds opnieuw terug: Succesvolle en hooggewaardeerde hoogwaterprojecten sluiten altijd aan bij de specifieke kenmerken van het betreffende riviertraject: het DNA van de rivier. Hierbij worden structuren aangelegd die echt passen bij de rivier, en worden processen van water en zand hersteld die systeemeigen zijn voor de betreffende traject. Dit uitgangspunt blijkt altijd een goed startpunt te zijn in het denken over de kwaliteit van uiterwaardprojecten, los van alle andere kwaliteitswensen vervolgens later ook nog een rol gaan spelen.

Poster Zuidelijke IJsselPoster ZandmaasPoster WaalElke rivier is anders

Een belangrijk besef hierbij is dat dit DNA van de rivier sterk per riviertraject kan verschillen: De Waal vraagt met zijn grote, dynamische zandgeulen om een volledig andere benadering dan de Terrassenmaas van Noord-Limburg of de Zuidelijke IJssel, waar oude, fossiele rivierterrassen met heldere grondwatergeulen om een beduidend subtielere aanpak vragen. Elk traject kent dus ook eigen vrijheidsgraden als het gaat om de schaal

waarop gegraven kan worden en de hoeveelheid water die met inrichting binnen de huidige winterdijken afgevoerd kan worden. Smart Rivers heeft daarom voor 10 riviertrajecten in Nederland het DNA vertaald naar concrete inrichtingsconcepten voor

hoogwaterprojecten.

Meer: klik hier

Pijler 2: De Kwaliteitsestafette, kwaliteitsborging in rivierprojecten

foto2Naast de vraag ‘wat’ te doen (inrichtingsconcepten) en de vraag hoeveel ruimte dit oplevert voor hoogwater, kent Smart Rivers een derde pijler, misschien wel de belangrijkste: ‘hoe organiseren en borgen we ruimtelijke kwaliteit?

Want ondanks dat we inhoudelijk inmiddels goed weten hoe het met, weten we ook dat nooit vanzelf komt. Hoe zorg je dat de inrichtingsfilosofie van een plan overeind blijft van begin tot eind? Hoe borg je ruimtelijke en landschapsecologische kwaliteit in protocollaire vergunningstrajecten en hoe wapen je een plan tegen de eigenzinnige bestuurlijke omgeving van een project? En hoe moet de planfilosofie verwerkt worden in lastig definieerbare marktvragen? Wat is daar voor nodig en hoe organiseer je dat?

Begin 2015 heeft Smart Rivers een eerste leidraad voor kwaliteitsborging gepresenteerd, ‘De Kwaliteitsestafette’. Dit rapport beschrijft op basis van 20 jaar ervaring in rivierprojecten en consultatie van talloze experts (ontwerpers en proceskenners) wat er georganiseerd moet worden om kwaliteit te borgen. Het behandelt alle fasen van zo’n project en beschrijft welke checks er per fase en per thema cruciaal zijn. Het rapport vormt daarmee een leidraad voor het opzetten van nieuwe hoogwater en natuurprojecten.

Download het rapport de Kwaliteitsestafette: hier

Op dit moment wordt vanuit Smart Rivers ook gewerkt aan een interactieve ‘kwaliteitschecker’ voor op het web. Deze checker moet een laagdrempelig instrument worden voor projectmanagers, projectdirecteuren en projectmedewerkers om hun project nog beter op ‘kwaliteit’ te organiseren.

Pijler 3: Hoeveel water?

Grafiek WaalInteressant is hoe deze manier van werken vertaald kan worden naar de toekomstige hoogwateropgave. Smart Rivers heeft daarom met een uitgebreide modelberekening gekeken naar de hoeveelheid water die binnen het DNA van de rivier nog extra door onze rivieren kan worden afgevoerd. Door dit in beeld te brengen wordt ook veel duidelijk over de hoeveelheid hoogwaterveiligheid die nog op andere manieren bereikt moet worden, bijv. door dijkverhogingen, dijkverleggingen of adaptatie (aanpassen, bijv. door anders bouwen e.d.).

Klik hier voor de uitkomsten van dit onderzoek.

Pijler 4 ‘Smart’ kiezen

fotoOp het moment dat we weten waar nog ruimte in ons rivierensysteem zit en waar niet, wordt het ook makkelijker om te kiezen tussen scenario’s en alternatieven. Smart Rivers kan de keuzeprocessen rond hoogwaterveiligheid met kennis en ervaring ondersteunen en voeding geven aan strategieën die momenteel door Provincies, gemeenten en Rijkswaterstaat in het kader van het Deltaprogramma worden bedacht.

Bovendien geven de inrichtingsconcepten ook richting aan kwaliteitsconcessies. Projecten zullen zelden volgens het ideaalplaatje kunnen worden aangelegd, maar op het moment dat we met het juiste fundament werken, wordt ook duidelijk welke concessies nog ‘Smart’ zijn en en welke niet. Vervolgens kunnen ook concessies aan de kwaliteit beter vorm gegeven worden.

Pijler 5: Kennisplatform en samenwerkingsverband

Als platform wil Smart Rivers de komende jaren ondersteuning bieden aan o.a. het deltaprogramma, provinciale overheden, natuurorganisaties en delfstoffenwinners. Het project probeert met het ontsluiten van zoveel mogelijk kennis uit ´20 jaar rivierprojecten´ een impuls te zijn voor de (ruimtelijke) kwaliteit van toekomstige hoogwaterprojecten. Smart rivers is een platform dat wordt ondersteund door het ministerie van EZ, Wereld Natuurfonds, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Ark natuurontwikkeling en OBN/Het Bosschap.